Μια ζωή σαν σενάριο

του Λάμπη Ταγματάρχη

 

Γρηγόρης Βαλτινός. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Οι γονείς του χώρισαν όταν ακόμη ήταν πολύ μικρός. Φεύγουν με τη μαμά του στο πατρικό της στην Ξάνθη. Ήταν μοδίστρα. Ο πατέρας του έφυγε στην Αμερική. Ήταν οδηγός. Η μαμά του ξαναπαντρεύτηκε. Ο πατριός –με τον οποίο είχε τραυματική σχέση– παίρνει μετάθεση και κατεβαίνουν και οι τρεις στην Αθήνα. Ήταν οκτώ χρονών. Δημοτικό Σχολείο Αγίου Σώστη, Δεύτερο Γυμνάσιο Αρρένων Καλλιθέας. Οδός Κρέμου, δίπλα στον κινηματογράφο Αλεξάνδρα. Εκεί τον γνώρισα, πριν τον γνωρίσετε εσείς. Συμμαθητές. Τότε, στην άχαρη εφηβεία, οι περισσότεροι χανόμασταν στα σφαιριστήρια, στα «κακόφημα» σινεμά, στα πρώτα τσιγάρα, στις αλάνες για μπάλα με ματωμένα γόνατα. Στα πρώτα φλερτ. 1973-1974. Ο μαθητής Γρηγόρης Βαλτινός προτείνει σε φωτισμένους καθηγητές να ανεβάσει μια θεατρική παράσταση… Ψάχνει έργο χωρίς γυναικείους ρόλους… Αρένων γαρ. Κάποιος του συστήνει το «Μπλοκ C» του Ηλία Βενέζη. Πρώτη θεατρική σκηνή η αίθουσα της Εργατικής Εστίας. Οδός Δαβάκη. Αυτός σκηνοθετεί, πρωταγωνιστεί, μοιράζει ρόλους σε συμμαθητές, επιλέγει μουσικές… και γίνεται ο «ήρωας» του σχολείου, για να υποδυθεί, μετά από χρόνια, πολλούς ακόμη ήρωες με τεράστια επιτυχία. Το πρώτο χειροκρότημα. Φώτα, πάμε.

Το χειροκρότημα συνηθίζεται;

Το χειροκρότημα δεν το χορταίνεις ποτέ, γιατί, για να είμαστε και απόλυτα ειλικρινείς, πέρα από το ότι κολακεύει τη ματαιοδοξία σου, είναι και μια ηχηρή συμφωνία ότι αυτό που τελικά έδωσες, επικοινώνησε, άρεσε, αναγνωρίζεται και είναι και ωφέλιμο.

Κι αν δεν είναι ωφέλιμο;

Τότε δεν σε χειροκροτούν. Ακόμα κι αν είναι καλό. Αν δεν μιλήσει στην ψυχή του θεατή, αν δεν έχει απαντήσει σε κάποια ερωτήματά του, δεν το χειροκροτεί.

Κι όταν ακούτε από κάτω «μπράβο» κι ένα χειροκρότημα που δεν λέει να σταματήσει;

Ε, τότε λες: «Ρε φίλε, χαλάλι. Χαλάλι όλα».

Πριν από την πρώτη παράσταση στο Γυμνάσιο, ποια ήταν η σχέση σας με το θέατρο;

Απολύτως καμία.

Δεν είχατε ξαναδεί θέατρο στη ζωή σας;

Όχι, ποτέ. Ποτέ! Αγόρασα το βιβλίο του Βενέζη από το Βιβλιοπωλείο της Εστίας και είπα αυτό είναι. Δηλαδή, μιλάμε για θρασίμι κανονικό.

Στα δεκαεπτά σας;

Όχι, ήμουν δεκαοκτώ.

Τελευταία τάξη του Γυμνασίου;

Να μη σου πω δεκαεννέα, γιατί μία χρονιά την έχασα. Έπρεπε να δουλέψω και πήγα σε νυχτερινό σχολείο.

Το τόσο θάρρος από πού παράγεται;

Από την άγνοια του κινδύνου που σου δίνουν τα νιάτα… Και από την τάση, από τη ροπή, το πάθος. Από το φως που βλέπεις κάπου και τρέχεις σαν την πεταλούδα. Ή θα σε κάψει ή θα σε φωτίσει ή θα το διαπεράσεις.

Ταλέντο ή τύχη;

Είναι λίγο σαν το αυγό με την κότα. Πρέπει να έχεις τύχη για να έχεις ταλέντο.

Θα μπορούσατε να είχατε ταλέντο και να μην τα είχατε καταφέρει;

Ναι.

Θα μπορούσατε να τα είχατε καταφέρει χωρίς ταλέντο;

Όχι. Ταλέντο, μεταξύ άλλων, σημαίνει δουλειά και μυαλό. Να το πω αλλιώς για το θέατρο: Είναι μια θεατρική ευφυΐα που πρέπει να έχεις. Το ταλέντο σου να παράγει θεατρικό μυαλό και το μυαλό σου να αναδεικνύει το ταλέντο σου. Όταν λέτε θεατρική ευφυΐα, τι εννοείτε; Εννοώ να κάνεις σωστές συναισθηματικές επιλογές. Και εν τέλει σωστές θεατρικές επιλογές. Γιατί, όταν η θεωρία γίνει πράξη πάνω στη σκηνή, έχει κάποιους κώδικες για να κατέβει κάτω στην πλατεία. Πρέπει να έχεις την ευφυΐα να τους κατανοήσεις χρησιμοποιώντας τα εργαλεία σου, που είναι το σώμα, η κίνηση, η φωνή, το βλέμμα. Πρέπει να βρεις τον τρόπο πώς αυτό το οποίο θέλεις να πεις μέσα από τον ρόλο θα κατέβει σωστά στην πλατεία.

Εσείς πιστεύετε στην τύχη;

Τυχερός είσαι εάν το κύτταρό σου το μεταβολίσει ο ψυχισμός και το DNA σου σε καλό. Δεν πιστεύω στην τύχη που ξυπνάμε το πρωί, κοιτάμε το φλιτζάνι και τα χαρτιά και λέμε: «Θεέ μου, στείλε μου κάτι καλό». Προτιμώ γι’ αυτό το καλό που θα παρακαλούσα τον Θεό να μου κάνει, να γίνω εγώ θεός και να δουλέψω, για να το καταφέρω μόνος μου.

Με ποια παράσταση παίρνετε το επίσημο βάπτισμα;

Με το «Γλυκό πουλί της νιότης» του Τένεσι Ουίλιαμς, όπου έπαιζα έναν δεύτερο ρόλο.

Και πώς σας επέλεξαν; Με ειδοποίησαν. Με ειδοποίησε ο Δημήτρης Τσούτσης, που τον ήξερα από τη σχολή, από το Εθνικό Θέατρο, ο οποίος ήξερε τον Φέρτη. Μου είπε: «Γίνεται μια οντισιόν εκεί. Δεν πας, μήπως και σε πάρουν;». Δεν είχα τελειώσει τον στρατό. Πήρα άδεια και πήγα. Δεν θυμάμαι καν αν πήγα με τα στρατιωτικά.

Άμεση πρόσληψη;

Περίμενα μετά αρκετό καιρό μέχρι να αποφασίσει ο Ντασέν. Εκεί να δεις αγωνία. Να περιμένεις η πρώτη σου δουλειά να είναι με τη Μελίνα, με τον Φέρτη και με σκηνοθέτη τον Ντασέν και να μην έρχεται η απάντηση. Τελικά ήρθε κάποια στιγμή…

Η χαρά μεγάλη… Ε, πήγα στον ουρανό. Γιατί, το πιστεύεις δεν το πιστεύεις, δεν ήξερα κανέναν στο θέατρο, παρά μόνο τους δασκάλους και τους συμμαθητές μου στη σχολή.

Από το «Γλυκό πουλί της νιότης» σήμερα στο «Da». Πόσο επίκαιρο είναι αυτό το έργο;

Όσο επίκαιρο είναι το αίσθημα.

Ποια πιστεύετε πως είναι η καλύτερη στιγμή του έργου;

Δεν πετάς καμιά στιγμή απ’ αυτό το έργο.

Η κορυφαία;

Η κορυφαία σκηνή του ρόλου μου είναι εκεί που ο Da παθαίνει άνοια και θέλει να ξαναπαντρευτεί τη γυναίκα του. Είναι εκεί που ξεκίνησαν όλα. Και στο τέλος του πρώτου μέρους, που λέει στο παιδί του: «Εδώ είμαι μαζί σου για θα σε κρατάω σε όλη μου τη ζωή».

Ο Da τι άνθρωπος είναι;

Έτσι ήταν η μαμά μου. Ένας βαθιά συναισθηματικός, γλυκός άνθρωπος.

Το σενάριο του έργου είναι παράλληλο με αυτό της ζωής σας;

Όταν είσαι μικρός και ντρέπεσαι που σου λένε στο σχολείο «πες στον πατέρα σου να έρθει» κι εσύ ξέρεις πως δεν υπάρχει, που νιώθεις ότι στη γειτονιά είσαι το έκθετο παιδί, που βλέπουν μονίμως μια μάνα χωρισμένη, νιώθεις μειονεκτικά. Αισθάνομαι ακριβώς πώς νιώθει ο Charlie, που είναι ο υιοθετημένος γιος του Da. Δεν μπορεί να αποδεχθεί ότι παίρνει μεγαλύτερη αγάπη από ξένους ανθρώπους και όχι από τους βιολογικούς γονείς του. Δεν μπορεί να αποδεχθεί ότι κάποιος τον πέταξε, ενώ αυτός που τον μάζεψε τον αγαπάει περισσότερο.

Ίσως γι’ αυτό τον αγαπάτε περισσότερο;

Ναι. Είναι κάτι που το ξέρω, γιατί μου έλειπε. Γνωρίζεις περισσότερα πράγματα από αυτά που σου λείπουν, παρά από αυτά που έχεις. Δεν μου φαίνεται παράλογο! Σίγουρα. Αντιδρά σε αυτό που δεν εισέπραξε. Η φύση του εφήβου είναι να αντιδράσει και να κάνει την επανάστασή του. Δεν έχει τους φυσικούς γονείς του. Πού να την κάνει; Την κάνει σ’ αυτούς που έχει μπροστά του.

Πόσα ανάμεικτα συναισθήματα!

Ο ηθοποιός είναι ένα συναισθηματικό κομπιούτερ. Το να παράγεις συναίσθημα και να το νιώσεις, είναι από μόνο του λυτρωτικό. Κάνεις μια mini κάθαρση.

Δεν μπορώ να καταλάβω πώς αναπαράγει συναίσθημα την Τετάρτη στις 20.00 και την Πέμπτη στις 21.00. Κι αν μια μέρα δεν μπορείς να κλάψεις ή να γελάσεις;

Εκεί έρχεται ο επαγγελματισμός. Και ο πιλότος μπορεί να πετάξει και να ’ναι λίγο άρρωστος, αλλά δεν θα ρίξει το αεροπλάνο.

Μια που μιλάμε για κομπιούτερ, μια παράσταση είναι copy paste της προηγούμενης;

Όχι. Είναι μια άλλη παράσταση. Σίγουρα έχεις κάποιες σταθερές. Έχεις δουλέψει πάρα πολύ, μπορεί και χρόνια, κάποια συναισθήματα, κάποιες αντιδράσεις. Έχεις κλειδώσει τη μελέτη σου και όταν έρχεται η ώρα, «it’s show time folks», που λέει στο «All that Jazz», ανοίγεις και βγαίνουν αυτά τα πράγματα.

Πλημμυρίζουν…

Ναι. Πολλές φορές «παγιδεύεις» και τον ίδιο σου τον εαυτό για να αισθανθεί κάποια πράγματα. Τουλάχιστον αυτή είναι η δική μου μέθοδος.

Είναι θέμα τεχνικής;

Είναι και τεχνικής. Είναι δύο πράγματα που πρέπει να λειτουργούν. Πρέπει να σκέφτεσαι με την καρδιά και να αισθάνεσαι με το μυαλό.

Η ενέργεια του κοινού μιας παράστασης πόσο επηρεάζει την ίδια την παράσταση;

Το κοινό είναι η μισή παράσταση. Είναι ο βηματισμός του αισθήματος που πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στη σκηνή και την πλατεία. Οι ανάσες, η ησυχία, η απόλυτη σιωπή, το γέλιο. Το κοινό είναι ο άλλος υποκριτής. Με την έννοια της συναισθηματικής συμμετοχής.

Οι σιωπές στη σκηνή είναι πιο δύσκολες για έναν ηθοποιό;

Έχεις μάθει σιγά σιγά με την πείρα και την αφαίρεση πώς πρέπει να αισθάνεσαι πάνω στη σκηνή. Να αισθάνεσαι σαν ηθοποιός, σαν καλλιτέχνης. Γιατί η τέχνη δεν είναι μια απλή αναπαράσταση, είναι σχόλιο. Αν δεν είναι σχόλιο, δεν είναι τέχνη.

Σαράντα πέντε χρόνια για να κάνεις σωστά ένα σχόλιο;

Όταν καλείσαι να συμπυκνώσεις δεκαετίες, αυτές οι δεκαετίες πρέπει να περνάνε και σε λόγια και σε σιωπές.

Σκέφτεστε πως κάποιους ήρωες που υποδυθήκατε στο παρελθόν τώρα μπορεί να τους ερμηνεύατε καλύτερα;

Ποτέ δεν είσαι ευχαριστημένος απόλυτα με αυτό που κάνεις. Μπορώ να σου εξομολογηθώ ότι έχω δει πολλές φορές τον εαυτό μου είτε σε μαγνητοσκοπημένη παράσταση είτε σε σίριαλ κι έχω πει: «Πώς δεν με πήρανε χαμπάρι να με διώξουν;».

Σας έχει τύχει να μιλάτε –καλή ώρα όπως εμείς– και να πιάνετε τον εαυτό σας να αναπαράγει φράσεις από ρόλους που έχετε ερμηνεύσει στο παρελθόν;

Δεν υπάρχουν ρόλοι που να μην έχουν μείνει μέσα σου. Δεν είναι απαραίτητο να πεις την ατάκα του ρόλου, λες την ουσία. Το θέατρο με μόρφωσε και με διαμόρφωσε. Εγώ έγινα άνθρωπος στη μετά θέατρον εποχή της ζωής μου. Όταν αποφάσισα να κάνω θέατρο και αναγκάστηκα να μελετήσω, να φανταστώ, να διαβάσω.

Γιατί δεν έχετε δουλέψει στον κινηματογράφο;

Γιατί δεν με φώναξαν σε ταινίες που μου άρεσαν και με φώναξαν σε ταινίες που δεν μου άρεσαν.

Ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης σήμερα;

Ο ρόλος της τέχνης είναι να κρατάει αναμμένο ένα κεράκι. Και το λαδάκι είναι το αίσθημα και οι ανάγκες του ανθρώπου. Οι ουσιαστικές ανάγκες, όχι αυτές που προβάλλουν οι διαφημίσεις.

Η τέχνη είναι μια μορφή εξουσίας;

Δεν θα το έλεγα. Η τέχνη είναι πολύ ευαίσθητο και διακριτικό πράγμα. Μακάρι να ήταν μορφή εξουσίας η τέχνη.

Θα άλλαζε τον κόσμο;

Μπορεί και να έσωζε τον κόσμο!

Νιώσατε ποτέ ότι διαλέξατε αυτή τη δουλειά για να αποδείξετε κάτι; Και, αν ναι, σε ποιον;

Τίποτα σε κανέναν. Εμένα με πήγε εκεί το φως.

Το φως;

Ναι. Είδα ότι μπορώ να φωτίσω κάποια πράγματα που μπορεί και να μην ήξερα ότι υπήρχαν μέσα μου. Να είχα μια κυτταρική μνήμη, η οποία να ήταν σε ύπνωση και να κατάλαβα ότι μέσα από αυτή την τέχνη θα μπορέσω να τα ανασύρω. Θα με ανάγκαζε η ίδια η τέχνη να προχωρήσω ως άνθρωπος.

Τα κατάφερε;

Ασφαλώς. Όμως μπορεί να υπήρχαν και πιο ταπεινοί λόγοι από το φως. Η κοινωνικότητα, η συντροφικότητα, η οικογένεια, η αγκαλιά, η αναγνώριση, η επιβράβευση. Αργότερα, όλα αυτά παίρνουν μια άλλη θέση στην ψυχή σου και στην εξέλιξή σου ως ανθρώπου και ως καλλιτέχνη. Μπορεί να είναι η εκκίνηση. Μπορεί να είναι το καύσιμο. Το πρώτο μπιτονάκι της βενζίνης που θέλεις για να ξεκινήσει το μοτοσακό σου.

Πρόλαβαν οι γονείς σας να σας καμαρώσουν πρωταγωνιστή;

Η μητέρα μου περισσότερο. Ο πατέρας μου όχι. Με είδε μία ή δύο φορές.

Αν κάθε ρόλος είναι ένα ταξίδι, τόσοι ρόλοι, τόσα ταξίδια πού σας οδήγησαν;

Σε μια ήρεμη ζωή. Παρόλο που αντιμετώπισα ήρωες με φουρτούνες, με πάθη, με φόνους, με αδικίες. Όλα αυτά με έκαναν να κατανοήσω περισσότερο τη ζωή και κατά συνέπεια να κολυμπάω μέσα σε αυτήν σε πιο ήρεμα νερά.

Κύριε Βαλτινέ, σας ευχαριστώ πολύ.

Κι εγώ σας ευχαριστώ. Να σας ρωτήσω κι εγώ κάτι;

Βεβαίως…

Εσάς ποια στιγμή σάς άρεσε από το έργο;

Όταν ο υιοθετημένος γιος σας, ο Charlie, φωνάζει στον μπαμπά του, στον Da: «Θέλω να απαλλαγώ από σένα». Και ο Da τού απαντά: «Γιατί να απαλλαγείς από την αγάπη; Η αγάπη είναι το μόνο που μένει όταν όλα τα άλλα θα έχουν χαθεί…».

Υστερόγραφο:

1. Ο πληθυντικός τηρήθηκε για λόγους ευγενείας προς τον αναγνώστη.

2. Ο υπογράφων, στη σχολική παράσταση είχε την επιμέλεια για τον σωστό φωτισμό της. Ελλείψει σχετικών δυνατοτήτων, φώτιζε ανοίγοντας και κλείνοντας τις ασφάλειες του ηλεκτρικού πίνακα της αίθουσας, μέχρι που αυτός κάηκε.

3. Το κείμενο από τον κ. Γρηγόρη Βαλτινό και τον Λάμπη Ταγματάρχη είναι αφιερωμένο στους δασκάλους μας, στους συμμαθητές μας και στη Μ.

 

Photo by: Γιάννης Βασταρδής

Popular
Recent
About Men